برای انتخاب کابل مناسب، از نام سایز شروع نکنید؛ ابتدا مشخص کنید کابل چه چیزی را، در چه مسیری و در چه محیطی تغذیه یا متصل می‌کند. نتیجه انتخاب باید یک مشخصات قابل سفارش باشد: نوع کابل، جنس و ساختار هادی، تعداد رشته، سطح مقطع، ولتاژ نامی، عایق و روکش، الزامات محیطی و مقدار موردنیاز. این راهنما مسیر تهیه این مشخصات را برای سیم و کابل برق توضیح می‌دهد؛ طراحی شبکه و فیبر نوری به معیارهای دیگری نیاز دارد.
۱ پروژه و مصرف‌کننده را بشناسید
«کابل برای ساختمان می‌خواهم» هنوز مشخصات خرید نیست. ساختمان ممکن است مدار روشنایی، پریز، تغذیه تابلو، موتور پمپ، آسانسور و مسیر اعلام حریق داشته باشد. برای هر مدار یک ردیف جدا در فهرست پروژه بنویسید. در کارگاه نیز برق موتور، مدار فرمان و سیگنال ابزار دقیق را از هم جدا کنید.
| نیاز پروژه | اطلاعات شروع انتخاب | نکته تعیین‌کننده |
|---|---|---|
| مدارهای ساختمان | نقشه مدار، بار، مسیر لوله و تابلو | سطح مقطع و حفاظت هر مدار باید با طرح برق هماهنگ باشد. |
| موتور و پمپ | پلاک، جریان نامی، روش راه‌اندازی و طول مسیر | شرایط راه‌اندازی، محیط مرطوب یا غوطه‌ور و اتصال به موتور جداگانه بررسی می‌شوند. |
| تغذیه تابلو و کارگاه | بار طراحی، هم‌زمانی، توسعه پیش‌بینی‌شده و روش نصب | حفاظت، افت ولتاژ و تحمل اتصال کوتاه در کنار ظرفیت جریان بررسی می‌شوند. |
| فرمان و ابزار دقیق | نوع سیگنال، تعداد مدارها، منابع تداخل و تجهیزات دو سر | تعداد رشته، شیلد و نحوه اتصال آن تابع نیاز مدار است. |
| خورشیدی | بخش DC یا AC، ولتاژ طراحی، جریان و محل نصب | کابل عمومی را بدون تطبیق مدارک با الزامات سامانه جایگزین کابل تعیین‌شده نکنید. |
| آسانسور و تجهیزات متحرک | تغذیه ثابت، مدار کنترل یا کابل متحرک | نیاز حرکت و تعداد چرخه خمش با صرف افشان‌بودن کابل اثبات نمی‌شود. |
۲ بار و حفاظت را با هم بررسی کنید
توان نوشته‌شده روی دستگاه، جریان واقعی همه شرایط کار را به‌تنهایی مشخص نمی‌کند. اطلاعات پلاک، تک‌فاز یا سه‌فاز بودن، ضریب توان، بازده و روش راه‌اندازی ممکن است لازم شوند. در موتور، لحظه راه‌اندازی با کار پایدار یکسان نیست. در تابلو نیز جمع ساده توان همه مصرف‌کننده‌ها الزاماً بار طراحی نیست؛ فرض هم‌زمانی باید مستند باشد.
پس از تعیین جریان طراحی، ظرفیت جریان کابل در شرایط واقعی نصب و هماهنگی با حفاظت بررسی می‌شود. جدول جریان باید جنس هادی، نوع عایق، روش نصب، تعداد هادی‌های باردار و شرایط مرجع را مشخص کند. انتخاب سایز صرفاً از روی آمپراژ کلید کافی نیست؛ تحمل اتصال کوتاه و زمان قطع نیز بخشی از طراحی‌اند.
۳ سطح مقطع؛ از ۱٫۵ و ۲٫۵ تا تمام سایزهای کاتالوگ
عدد سطح مقطع، اندازه اسمی هادی با واحد میلی‌متر مربع است؛ قطر بیرونی سیم یا ضخامت روکش نیست. در نامی مانند ۳×۲٫۵، عدد ۳ تعداد رشته و ۲٫۵ سطح مقطع اسمی هر رشته است. وجود و مشخصات هادی حفاظتی را از کد کامل و برگه فنی بخوانید؛ فقط با شمردن رشته‌ها نمی‌توان وظیفه هر رشته را تعیین کرد.
برای مقایسه ۱٫۵ و ۲٫۵ ابتدا جنس هادی، ساختار و شرایط نصب را یکسان بگیرید. افزایش سطح مقطع در شرایط یکسان، مقاومت هادی را کاهش می‌دهد؛ اما نسبت افزایش سطح مقطع معادل نسبت افزایش جریان مجاز نیست. طول مسیر یا افت ولتاژ ممکن است انتخاب سایز بزرگ‌تری را لازم کند. سایز بزرگ‌تر نیز باید با ترمینال، سرسیم و فضای مسیر سازگار باشد.
برای تمام سطح‌مقطع‌ها همین منطق برقرار است: ابتدا بار و نصب، سپس ظرفیت جریان و افت ولتاژ، بعد هماهنگی حفاظت و اتصال. نمی‌توان برای هر سایز یک کاربرد قطعی و مستقل از پروژه نوشت. در صفحه دسته، همه مدل‌های ثبت‌شده را مقایسه کنید و مشخصات مدل منتخب را از سند سازنده تطبیق دهید.
۴ افشان مفتولی تعداد رشته و انعطاف
ساختار هادی و تعداد رشته دو مفهوم متفاوت‌اند. یک رشته کابل می‌تواند هادی افشان داشته باشد؛ چندرشته‌بودن به تعداد هادی‌های عایق‌شده اشاره دارد. برای سفارش، تعداد رشته، سطح مقطع هر رشته و ساختار هادی را جدا ثبت کنید. اگر نول یا هادی حفاظتی سطح مقطع متفاوتی دارد، همان ترکیب دقیق باید در درخواست ذکر شود.
انعطاف هادی می‌تواند عبور و اتصال را در برخی موقعیت‌ها آسان‌تر کند، ولی کاربرد حرکت مداوم، زنجیر کابل یا پیچش به طراحی مخصوص نیاز دارد. درباره سرسیم، ترمینال و روش آماده‌سازی هادی نیز دستور سازنده اتصال را رعایت کنید. جایگزینی افشان و مفتولی فقط براساس شباهت عدد سایز تصمیم درستی نیست.
۵ مسیر و محیط نصب را به مشخصات تبدیل کنید
مسیر داخل لوله، روی سینی، در خاک و در فضای باز شرایط یکسانی ندارد. دمای محیط، تجمع مدارها و وضعیت دفع گرما می‌توانند ظرفیت جریان را تغییر دهند. در مسیر زمینی، رطوبت، شرایط خاک و حفاظت مکانیکی مطرح‌اند. برای مسیر غوطه‌ور باید سازگاری مدل با همان شرایط از سند آن احراز شود؛ روکش ضخیم یا عنوان «دو روکش» کافی نیست.
اگر نور خورشید، روغن، مواد شیمیایی، ضربه یا کشش وجود دارد، آن را با شدت و شرایط واقعی در مشخصات پروژه ثبت کنید. آرمور، شیلد و روکش نقش یکسان ندارند. درباره آتش نیز کم‌دودبودن، هالوژن‌فری‌بودن، محدودکردن گسترش شعله و حفظ عملکرد مدار ادعاهای متفاوت‌اند و هر کدام سند آزمون مربوط می‌خواهند.
۶ افت ولتاژ و طول مسیر را جدا کنترل کنید
ممکن است یک کابل از نظر ظرفیت جریان قابل بررسی باشد ولی در مسیر طولانی، افت ولتاژ نامناسب ایجاد کند. محاسبه به جریان، طول، جنس و سطح مقطع، دمای کار و شرایط مدار وابسته است. در موتور، افت ولتاژ راه‌اندازی نیز می‌تواند تعیین‌کننده باشد. حد مجاز باید از ضوابط قابل اعمال به پروژه و الزامات مصرف‌کننده گرفته شود؛ یک درصد ثابت برای همه پروژه‌ها ننویسید.
طول ورودی فرمول را دقیق تعریف کنید: طول یک‌طرفه مسیر با مجموع طول هادی‌های رفت‌وبرگشت یکسان نیست. اگر ضریب رفت‌وبرگشت در فرمول لحاظ شده، دوباره طول را دو برابر نکنید. برای طراحی نهایی از داده مقاومت و راکتانس مدل و روش محاسبه متناسب با مدار استفاده کنید.
۷ جنس هادی عایق و روکش را بخوانید
مس و آلومینیوم را با عدد سایز یکسان، جایگزین مستقیم هم فرض نکنید. رسانایی، اتصال، وزن و شرایط نصب در بررسی مؤثرند. CCA نیز همان هادی مسی نیست. نوع عایق و روکش را از ساختار کامل کابل تشخیص دهید؛ یک کابل ممکن است عایق و روکش از مواد متفاوت داشته باشد. عنوان XLPE به‌تنهایی ویژگی دود یا مقاومت در برابر آتش را ثابت نمی‌کند.
۸ کابل فرمان و شیلددار را متناسب با مدار انتخاب کنید
ابتدا مشخص کنید کابل حامل تغذیه، فرمان یا سیگنال اندازه‌گیری است. نوع سیگنال، تجهیزات دو سر، مسیر مشترک با کابل قدرت و منابع تداخل در انتخاب اثر دارند. شیلد با حفاظت مکانیکی فرق دارد؛ وجود شیلد نیز بدون روش اتصال و هم‌بندی مناسب، کیفیت ارتباط را تضمین نمی‌کند. مدارک تجهیزات و نقشه سیستم مرجع تعیین ساختار و اتصال شیلد هستند.
۹ مقدار خرید را از مسیر استخراج کنید
طول کابل چندرشته‌ای برابر طول خود کابل در مسیر است؛ تعداد رشته را دوباره در طول خرید کابل ضرب نکنید. برای سیم‌های تک‌رشته مجزا، طول موردنیاز هر هادی را جدا متره کنید. بالاروی‌ها، ورود به تابلو، اتصال‌ها و ذخیره پیش‌بینی‌شده باید به‌صورت ردیف‌های روشن ثبت شوند. متراژ زیربنا فقط برای برآورد اولیه است و جای نقشه مسیر را نمی‌گیرد.
۱۰ چک‌لیست نهایی استعلام
- کاربرد، بار و مشخصات مدار؛
- نوع هادی، تعداد رشته و سطح مقطع یا ترکیب دقیق سایزها؛
- ولتاژ نامی، ساختار عایق و روکش و الزامات ویژه مستند؛
- طول مسیر، روش نصب، دما و شرایط محیط؛
- کد مدل و سازنده، سند فنی مرجع و تأیید تطابق با طرح؛
- مقدار، واحد سفارش، طول هر قطعه، بسته‌بندی و محل تحویل.
اگر مشخصات هنوز نهایی نیست، اطلاعات مجهول را مشخص کنید و نقشه، پلاک یا تصویر نوشته کابل قبلی را همراه درخواست بفرستید. کالای مشابه را پیش از بررسی تفاوت‌ها جایگزین نکنید. این راهنما چارچوب تهیه اطلاعات است؛ تأیید طراحی و الزامات اجرایی باید مطابق ضوابط پروژه انجام شود.
